अझै ४६ लाख मानिस नागरिकताविहीन

गोविन्द विश्वकर्मा

पुस १४, काठमाडौं – नेपालमा अझै ४६ लाख मानिस नागरिकताविहीन रहेको एक अध्ययनले देखाएको छ । महिला, कानुन र विकास मञ्च (एफडब्लुएलडी) ले आज सार्वजनिक गरेको ‘नेपालमा नागरिकता प्रमाणपत्रको प्राप्तिः अनुमान र प्रक्षेपण’ विषयको पुस्तकमा उल्लेख भए अनुसार नागरिकतासम्बन्धी व्यवस्था स्पष्ट हुन नसक्दा सन् २०१४९ दुई वर्षअघि सम्म अझै ४६ लाख मानिसले नागरिकता प्राप्त गर्न सकेका छैनन् ।

सन् २०११ (विसं २०६७।६८) देखि संस्थाले गर्दै आएको अध्ययन अनुसार उक्त वर्ष नागरिकता नपाउनेको सङ्ख्या ४३ लाख थियो भने सन् २०२१ (विसं २०७७।७८) सम्म सो सङ्ख्या बढेर ६७ लाख पुग्ने अनुमान गरिएकोछ । सो अनुमान नागरिकता प्राप्त गर्ने उमेर पुग्ने समूहलाई आधार मानेर गरिएको एफडब्लुएलडीका कार्यकारी निर्देशक अधिवक्त सविन श्रेष्ठले जानकारी दिनुभयो । उहाले प्रत्येक वर्ष नागरिकता प्राप्त गर्ने उमेर समूहलाई तथ्याङ्कमा प्रस्तुत गर्दै संविधानमा नागरिकतासम्बन्धी भएका प्रावधान एकार्कामा बाझिने भएकाले नागरिकता नपाउनेको सङ्ख्या बढ्ने बताउनुभयो । दिगो विकास लक्ष्यअनुसार सन् २०३० सम्ममा सबै नेपालीले कानुनी पहिचान प्राप्त गरिसक्नुपर्ने भएकाले राष्ट्रिय योजना आयोगले सोहीअनुसार कार्य गरिरहेको उनले जानकारी दिनुभयो । एफडब्लुएलडीका संस्थापक अध्यक्ष सपना मल्ल वर्तमान अध्यक्ष मीरा ढुङ्गानाले संविधानमा नागरिकताका सम्बन्धमा महिलालाई पनि अधिकार दिइएको तर त्यसको कार्यान्वयन पक्ष भने फितलो भएको देखिएको बताउनुभयो ।

Read More

गाेविन्द विश्वकर्मा(सुरज) काे पहिलाे लाेकसांगीतिक काेशेली सपनीमा तिमीसंगै हुने गर्छु म

धेरै समयकाे प्रतिक्षा पछि गाेविन्द विश्वकर्मा(सुरज) काे पहिलाे लाेकसांगीतिक काेशेली सपनीमा तिमीसंगै हुने गर्छु म बाेलकाे गीत तपार्इकाे घर अागन रेडियाे सेट अनलार्इन तथा यत्र तत्र सर्वत्र उपलव्ध भएकाे जानकारी गराेदछु । जुन गीतकाे पहिलाे अन्तरा तिम्रै घरकाे अागनमा पुगेर, मागे माया सरणमा झुकेर सपनीमा तिमीसंगै हुने गर्छु म यता हेर्छु  देख्दिन उता हेर्छु देख्दैन छटपटन्छिु मध्यरातमा विपनीमा तिम्रै यादमा रुने गर्छु म । सुमधुर स्वरका धनी धर्मेन्द्र शाही र टीका पुनकाे सुमधुर अावाज, गोविन्द विश्वकर्मा(सुरज) उत्कृष्ट शब्द सृजना र दर्जनाैं गीतमा लय गरिसक्नुभएका सर्जक तेजेन्द्र विवशकाे लयमा रहेकाे याे गीत सपनीमा तिमीसंगै बजारमा आएको छ सुनेर साथ दिनुहेनेछ भन्ने आशा छ।  र  डाउनलोडगर्नको लागी तलको लिङ्कमा क्लीक गर्नुहोला

 http://freenepalimusic.com/mp3/11672

Read More

संविधान आएको सय दिन पूरा के भयो, के भएन ?

गोविन्द विश्वकर्मा

पुस १४, काठमाडौं – नेपाली नागरिक आफैले लेखेको नेपालको संविधान जारी भएको एकसय दिन पूरा भएको छ । व्यापक बिरोध र अस्थिरताबिच जारी भएको संविधानका केही व्यवस्था कार्यान्वयन हुन थालेपनि नागरिकको मन जित्नेगरी काम भने हुन सकेको छैन । संविधानमा असन्तुष्टी जनाउँदै आन्दोलन थालेका मधेसी दलहरु अझै असन्तुष्ट छन् । आन्दोलनरत मधेसी मोर्चाको माग सम्बोधनको लागि बल्ल संविधान संशोधन विधेयकमाथि संसदमा छलफल सुरु सरकारले ढिलो गरी सुरु गरेको अभियान पनि सबै ठाउँमा पुग्न सकेको छैन ।

भएको छ । तर यो विधेयकमा पनि मोर्चा सहमत छैन । मोर्चाकै सहमतिमा संविधान संशोधन गर्न ठूला दलले पहल भने गरिरहेका छन् । गएको सय दिनमा संविधानसभाबाट संविधान बनाउन जनचाहना त पूरा भएको छ । तर संविधान आएपछि झनै अन्योल बढ्यो भन्ने आमनागरिकलाई लागेको छ ।

संविधान जारी भएसँगै बन्द हडताल र नाकाबन्दीले सकस थप्दै गएपछि नागरिकमा असन्तुष्टी बढेको हो । संविधानमा भएका व्यवस्थाबारे नागरिकलाई समयमै बुझाउन नसक्दा पनि अस्थिरता र अन्योल बढेको हो । नागरिकका प्रतिनिधिले लेखेको संविधान विश्वमै उत्कृष्ट भनेर धेरैले प्रशंसा गरेपनि कतिपय नागरिकले संविधान नै बुझ्न सकेका छैनन् । उनीहरुलाई बुझाउने प्रयत्न पनि प्रभावकारी भएको छैन । खासगरी तराईका नागरिकलाई संविधानमा भएका व्यवस्थाबारे स्पष्ट पार्न मुख्य दलहरुले सकेका छैनन् । संविधान बुझाउन नयाँ संविधान जारी भएसँगै राष्ट्रपति, उपराष्ट्रपति, प्रधानमन्त्री, सभामुख र उपसभामुख फेरिए । संविधान अनुसार गठन भएको नयाँ सरकारले काम गरिरहेको छ ।

संविधानमा असन्तुष्टी जनाएको मधेसी मोर्चाले समेत प्रधानमन्त्रीको चुनावी प्रक्रियामा सहभागिता जनायो । यसरी नयाँ सरकार गठनसँगै सुरु भएको संविधान कार्यान्वयनको काम त्यसपछि पनि अलमलमा परेको छ । तैपनि संविधान कार्यान्वयनका लागि कानुन मन्त्रालयले झण्डै तीनसय नयाँ र पाँचसय पुराना कानुन संशोधन प्रक्रिया सुरु गरेको छ । यस्तै संघीय संरचना अनुसार कर्मचारीको व्यवस्थापनका लागि स्थानीय विकास मन्त्रालय र सामान्य प्रशासन मन्त्रालयले काम थालेका छन् । यस्तै संविधानकै व्यवस्था अनुसार संवैधानिक इजलास पनि गठन भैसकेको छ । तर अरु काम सुरु हुन बाँकी छ । संविधानले अबको दुई वर्ष अर्थात २०७४ माघ ८ गतेसम्मका लागि अहिलेको संसदको कार्यकाल तोकेको छ । यस अवधीभित्र संविधानमा भएका व्यवस्था लागू गर्न सरकार र दलहरुले सहमतिका साथ कार्यान्वयनको काम सुरु गर्न ढिलो भइसकेको छ ।

Read More

छाउ गोठ छोड्दा महिलाहरु सुरक्षित, पुरुषहरु खुसी

गोविन्द विश्वकर्मा

सुर्खेत – सुर्खेतको विजौरा गाविस वडानम्वर ५ मायाँतालका जनसिंह थापाको घरका महिलाहरु रजस्वला ९महिनावारी० हुँदा त्यहाँ बसाल्ने भन्दै एउटा छाउ गोठ बनाइएको थियो । त्यै छाउगोठमा महिनावारी भएको बेला महिलाहरु बस्नुपर्ने बाध्यता थियो ।

महिनावारी प्राकृतिक नियम हो भनेर थाह हुँदा हुँदै पनि थापाको घरमामात्रै होइन, सुर्खेतका विजौरासहित लगाम, वेतानलगायत त्यहाँका सवैजसो घरमा छाउपडि कु–प्रथा थियो । छाउपडिको विरुद्धमा महिलाहरु जागरुक हुन थालेपछि छाउपडि मुक्त समाज निर्माणको अभियान चल्यो । त्यसबेला थापाले त्यो अभियान चलाउनेहरुसँग झगडा पनि गर्नुभयो, संसार विगार्न हुँदैन भनेर । पछि सम्झाई बुझाई गर्दा महिलालाई वलात्कार, जंगली जनावरले आक्रमण गर्नसक्ने, महिलाको स्वास्थ्यमा असर पर्ने तथा असुरक्षा हुनसक्ने थाह पाएपछि उहाँले आफ्नो घरका महिलाका लागि बनाइएको छाउ गोठ भत्काउनुभयो ।

“पहिला त भत्काउन नहुने भनेर भनिन्थ्यो” थापा भन्नुहुन्छ, “छाउपडि बस्दा असुरक्षा हुन्छ भनेर थाह भयो ।”  थापाको घरमा जस्तै पछि समुदायका हरेक घरपरिवारमा बनेका छाउगोठ भत्किन थाले । अहिले विजौरामा छाउगोठ छैनन् । विजौरा ७ का पद्मादेवी वि।क।का श्रीमानलाई स्थानीय नागरिकले धामी झाँक्री गर्ने व्यक्तिका रुपमा चिन्ने गरेका छन् । पद्मादेवी महिनावारी हुँदा पनि सानो पिंडा सहनुपर्ने अवस्था थिएन । “मेरो श्रीमान धामी हुनुहुन्छ” उहाँ भन्नुहुन्छ, “पहिला बाहिरै अलग्गै राख्थे ।”  विजौरा ९ गुँडे भावरका निर्मला जैसी भन्नुहुन्छ, “पहिला छुवाछुत हुन्थ्यो । भाडा छुन दिनुहुन्थेन ।

अहिले घरमै बस्छौँ । खाना पनि भान्सामा आफै गएर पकाउने गरेका छौँ ।” महिलाहरु छाउ गोठमा बस्दा त धेरै समस्याहरु भोग्नु परेका यथार्थता महिलाहरुसँग छँदैछन् । अझ यसका विरुद्ध अभियान चलाउँदासमेत समस्या महिलाहरुलाई आइपरे । फेरी पनि पद्मादेवी भन्नुहुन्छ, “वलात्कारको अप्ठ्यारो हुन्छ । पहिला गाली पनि खाइयो, तर परिवर्तन भयो ।” गुँडे भावरका निर्मला बताउनुहुन्छ, पहिला शिक्षाको कमी थियो, “अहिले चेतनामा वृद्धि भयो । पहिला सर्पको डर हुन्थ्यो, वलात्कारको डर पनि हुन्थ्यो । जे होस् असुरक्षा हुन्थ्यो ।”  छाउपडिले मानव भनेर भनिने व्यवहारलाई खिल्ली उडाइरहेको छ ।

त्यसकारण यो एउटा कु–प्रथा हो । यसबाट तपाई हाम्रो महिलाको स्वास्थ्यमा गम्भीर असर पर्नसक्छ । त्यत्तिमात्रै होइन, तपाई हाम्रो इज्जतमा पनि दाग लाग्नसक्ने घटना हुनसक्छ । पहिला छाउपडि बस्दा अपधारिक क्रियाकलाप हुने गरेपनि अहिले त्यस्ता क्रियाकलाप विजौरामा रोकिएका छन् । आफ्ना चेलीवेटी तथा आमा र श्रीमतिहरु सुरक्षित हुँदा पुरुषहरु पनि खुसी छन् । जसरी धामी झाँक्री गर्ने व्यक्ति भनेर चिनिने पदमादेवी वि।क। का श्रीमान कु–प्रथा अन्त्यका लागि महिलाहरुले चलाएको अभियानमा साथ दिनतर्फ लाग्नुभयो । त्यसरी नै तपाई हामी पनि लागिपर्न जरुरी छ ।

Read More